Тендери со еден понудувач - статистика по години
Тендерите со еден понудувач (single bidder tenders) се глобално признат индикатор за потенцијални проблеми во јавните набавки. Кога на тендер аплицира само една фирма, ефективно нема конкуренција - а без конкуренција, јавните институции може да плаќаат повеќе за помалку.
Зошто е проблем еден понудувач?
Според истражувањата на Европската комисија и Светската банка:
- Повисоки цени: Тендерите без конкуренција во просек се 10-30% поскапи
- Помалку иновации: Без алтернативни понуди, нема притисок за подобри решенија
- Ризик од корупција: Отсуството на конкуренција може да биде резултат на намерно ограничување
- Намалена транспарентност: Без споредба, тешко е да се оцени дали цената е фер
Состојбата во Македонија
Платформата НабавкиДата има анализирано 276,037 тендери од системот е-набавки. Од нив, значителен дел се доделени по постапка каде конкурирал само еден понудувач.
Проблемот е особено изразен кај:
- Инфраструктурни проекти - автопати, железници, водоводи
- Енергетски сектор - набавки за електрани и термоцентрали
- Здравство - медицинска опрема и лекови
- Одбрана - воена опрема и услуги
Фактори кои влијаат на бројот на понудувачи
Техничка сложеност
Некои набавки се толку специјализирани што објективно малку фирми може да конкурираат. На пример, одржување на специфична воена опрема или медицинска апаратура. Во овие случаи, еден понудувач не е нужно знак за корупција.
Величина на пазарот
Македонија е мал пазар. За големи инфраструктурни проекти, бројот на домашни компании со доволен капацитет е ограничен. Меѓутоа, ова не ја исклучува можноста за меѓународна конкуренција.
Дизајн на тендерот
Начинот на кој е напишан тендерот може да го ограничи бројот на понудувачи. Кратки рокови, рестриктивни спецификации и високи гаранции можат да ги обесхрабрат потенцијалните учесници. Повеќе за ова прочитајте во нашиот водич за ризик-скор.
Меѓународна споредба
Според податоците од OpenTender.eu, просечниот процент на тендери со еден понудувач во ЕУ се движи од 15% до 35%, во зависност од земјата. Земји со подобри системи за јавни набавки (како Данска и Холандија) имаат помал процент, додека земјите од Западен Балкан и Источна Европа имаат повисок.
Најголемите примери
Некои од најголемите тендери со еден понудувач во Македонија вклучуваат инфраструктурни проекти вредни милијарди денари. За детали за конкретните случаи, прочитајте ја нашата анализа на најголемите тендери со еден понудувач.
Што може да се направи?
- Подолги рокови за поднесување понуди, особено за сложени набавки
- Поедноставени процедури за мали и средни претпријатија
- Транспарентност - објавување на сите документи и одлуки
- Мониторинг - континуиран надзор на набавките со алатки како НабавкиДата
Истражете ги податоците самостојно
На пребарувајте тендери можете да ги филтрирате тендерите по број на понудувачи, ризик-скор и други параметри. Проверете ги набавките на институциите кои ве интересираат и споделете ги наодите.
Исто така погледнете ја нашата анализа за повторливите победници - уште еден важен индикатор за потенцијални нерегуларности.