Групирани понуди (Bid Clustering) - знак за договарање

Кога повеќе компании поднесуваат понуди со сомнително слични цени, тоа е еден од најјасните знаци за договарање (bid rigging). Оваа појава е позната како Bid Clustering и претставува клучен индикатор за корупција во јавните набавки. На nabavkidata.com користиме напредни статистички методи за детекција на ваквите модели.

Што е Bid Clustering?

Bid Clustering настанува кога понудите на тендер се групираат околу одредена вредност наместо да бидат распределени нормално. Во здрав, конкурентен пазар, понудите се разликуваат значително бидејќи секоја компанија има различни трошоци, маржи и стратегии. Кога сите понуди се скоро идентични, тоа укажува на координација.

Типични модели на Bid Clustering

Компресирани понуди - Сите цени се во опсег од 1-3% разлика, што е статистички неверојатно во нормални услови.
Ротирачки победник - Понудите се блиски, но секогаш различна фирма е минимално најниска.
Cover bidding - Една понуда е реална, а останатите се намерно повисоки за да создадат привид на конкуренција.
Округли броеви - Понудите завршуваат на тркалезни суми (100,000 МКД, 500,000 МКД), што укажува на произволно одредување на цена наместо калкулација.

Статистички методи за детекција

Нашиот систем применува неколку статистички техники:

1. Коефициент на варијација (CV)

Го мериме коефициентот на варијација на понудите. Во нормални услови, CV е обично над 10-15%. Кога CV е под 5%, тоа е силен индикатор за координација. Формулата е едноставна: стандардна девијација поделена со аритметичка средина, помножена со 100.

2. Бенфордов закон

Анализираме дали првите цифри на понудите ја следат природната дистрибуција позната како Бенфордов закон. Координирани понуди често отстапуваат од оваа дистрибуција бидејќи луѓето не се добри во генерирање „случајни" бројки.

3. Кластер анализа

Користиме алгоритми за кластерирање (K-means, DBSCAN) за да идентификуваме групи на понуди кои се статистички премногу блиски. Кога тестот покажува дека понудите формираат еден тесен кластер наместо нормална распределба, тоа е црвено знаме.

4. Споредба со историски цени

Секоја понуда ја споредуваме со историски цени за слични набавки. Ако сите понуди на тендер се значително над историскиот просек, а меѓусебно се блиски, веројатноста за договарање е висока.

Поврзаност со други индикатори

Bid Clustering ретко се појавува изолирано. Често е придружен со:

Поврзани компании кои учествуваат на истиот тендер
Кратки рокови за поднесување понуди
Повторливи победници кај иста институција

Затоа нашиот Corruption Risk Score го комбинира Bid Clustering со десетици други индикатори за да даде сеопфатна оценка на ризик.

Реални примери

Во анализата на македонските тендери, идентификувавме случаи каде пет понуди на тендер за градежни работи биле во опсег од само 0.8% разлика, со вкупна вредност од над 50 милиони денари. Статистичката веројатност за толку блиски понуди во фер конкуренција е помала од 0.1%.

Ваквите наоди автоматски се означуваат во нашиот систем и се достапни за увид на сите корисници на платформата.