Поврзани компании на тендери - како ги откриваме

Еден од најчестите облици на манипулација со јавни набавки е договарање меѓу поврзани компании. Кога две или повеќе фирми кои имаат ист сопственик, иста адреса или ист директор учествуваат на ист тендер, постои висок ризик дека понудите се координирани. На nabavkidata.com развивме систем кој автоматски ги детектира овие врски.

Што значи „поврзани компании"?

Под поврзани компании подразбираме субјекти кои делат една или повеќе од следниве карактеристики:

• Ист сопственик или содружник - Едно лице е регистрирано како основач или содружник во две или повеќе фирми кои учествуваат на ист тендер.
• Ист директор или управител - Истото лице е овластен претставник на повеќе понудувачи.
• Иста адреса на седиште - Компаниите се регистрирани на иста физичка локација.
• Заедничка сопственичка структура - Преку мрежа на поврзани правни лица, една група ефективно контролира повеќе понудувачи.
• Ист телефонски број или е-пошта - Контакт информациите се идентични или многу слични.

Зошто компаниите се договараат?

Bid rigging (договарање на понуди) е класична корупциска шема. Поврзаните компании ги координираат своите понуди за да:

• Создадат привид на конкуренција - Наместо еден понудувач, институцијата добива три-четири понуди, но сите се контролирани од иста група.
• Ја подигнат цената - Останатите понуди се намерно повисоки за да го „оправдаат" победникот.
• Ги ротираат победите - Денес победува фирма А, утре фирма Б, но парите одат во ист џеб.

Според анализите на повторливи победници, одредени групи компании систематски се менуваат како победници на тендери кај исти институции.

Како НабавкиДата ги открива поврзаностите?

Нашиот систем користи повеќе слоеви на анализа:

1. Анализа на регистарски податоци - Споредуваме сопственички структури, директори и адреси на сите понудувачи на секој тендер.
2. Мрежна анализа (Network Analysis) - Градиме граф на врски меѓу компании и лица. Кога два понудувачи се поврзани преку заедничко лице или фирма, тоа се означува како ризик.
3. Анализа на однесување - Следиме дали поврзаните компании секогаш поднесуваат понуди заедно, или пак едната секогаш „губи" со минимална разлика.
4. Географска близина - Компании со седишта на иста адреса или во ист објект автоматски се означуваат.

Примери од пракса

Во нашата база од над 276,000 тендери, идентификувавме стотици случаи каде поврзани компании учествувале на исти тендери. Типичен пример: три градежни фирми со ист директор редовно учествуваат на тендери за патишта во одреден регион. Секогаш победува една, а останатите даваат понуди кои се 5-15% повисоки.

Ваквите модели автоматски го зголемуваат Corruption Risk Score на тендерот.

Што може да направите вие?

Како граѓанин, новинар или аналитичар, можете да ги користите алатките на НабавкиДата за да проверите дали понудувачите на одреден тендер се поврзани. Нашиот AI систем автоматски ги означува тендерите со поврзани понудувачи, но секој може и рачно да истражува преку пребарувањето на платформата.

Транспарентноста е првиот чекор кон правичен систем на јавни набавки.